Kennis in je hoofd of is het meer?

Er is een denkstroming die stelt dat cognitie iets is dat uitsluitend in je hoofd zit. Dat je hersenen maken. Een andere stroming zegt dat cognitie een combinatie is van hersenen en je lichaam. Met de komst van Artificiele Intelligentie ben ik mijn werk als consultant en docent gaan ondervragen. En zal er in de zomer van 2024 een serie artikelen maken over onderwerpen die bijeen een nieuw beeld geven over de invulling van mijn werk. Zal gaan over o.a. Complexiteit – wat is dat. Over Vaardigheid/Expert zijn – wat is dat, hoe leer je daar naartoe?

Gedachtelijn 1. Kennis uitsluitend in je hoofd, dan te berekenen

Als kennis iets is dat uitsluitend in je hoofd zit, klinkt dat als iets dat te berekenen is. Als je alle signalen die door je hoofd gaan kan volgen, kan je die namaken in een software programma. Dat heeft wat gevolgen als je denkt dat dit zo is.

Kunstmatige intelligentie kan dan menswerk overnemen. Als je alles kan berekenen, dan kan software dat in een computer gestopt word, mensen overnemen. Want alles kan je berekenen. Er is geen barriere denkbaar die dat onmogelijk zou maken.

Transhuman worden. Als alles in bits en bytes gestopt kan worden, kan je als mens jezelf in een computer opladen en zo een eeuwig leven hebben. Er is een grote groep van mensen die zo denkt, zoek maar op de term ‘transhumanisme’.

Gedachtelijn 2. Kennis is combinatie van hoofd en lichaam

AI neemt mens niet over, want heeft een ‘frameprobleem’ volgens Dreyfus

Twee broers, Stuart en Hurbert Dreyfus schreven in 1980 een artikel met daarin een model. Later is dat verder uitgewerkt. Hieronder alvast een paatje van het model.

Volgens Dreyfus zal AI het niet over nemen van de mens, onder andere niet omdat er een ‘frame problem’is. Hiermee bedoelt Dreyfus dat om informatie te verwerken, er aan de start ervan een selectie gemaakt moet worden tussen wat relevant is en wat niet. En om dat te kunnen doen, moet je al vooraf een model of een concept hebben over wat wanneer relevant is en wanneer niet.

Bewijs dat AI een frame probleem heeft: De mens kan al van jongs af aan selecties maken zonder dat het geleerd is. Dat zit dus nog niet in je hoofd, maar in ‘de wijsheid van je lichaam’. (mijn studenten lachen nu, die zeggen dan ‘Rudolph doet weer ‘woesi, woesi’, lees ‘vaag’.)

Stelling: De mens verwerft kennis zonder dat die daar actief mee bezig is. Als je over straat loopt ben je niet heel bewust bezig steeds na te denken over wat je aan het constateren bent, wat je aan het leren bent. Je loopt over straat naar huis. Als bij thuiskomst iemand je vraag of de bakker op de hoek open was, zal je wellicht je herinneren dat je toen je er langs liep de deur open zag staan en de geur van vers brood in je neus kreeg. Dat was je niet actief aan het leren toen je er langs liep. Dit lijkt me ook te gebeuren als ik tijdens lessen vertel over mijn ervaringen en ook andere studenten hun werk en inzichten delen. Ga dat toepassen in het nieuwe studiejaar 2024-2025 bij een module.

Meaning holism en embodied skills and know-how

Dreyfus dacht dat het frameproblem ook aan twee zaken zat. Hij beschreef dat in zijn boek What Computers Can’t Do in de versie van 1979.

Framing probleem: Meaning holism. Wat deze term bevat is in mijn woorden Betekenis Holisme, betekenis vinden/voelen in een totaal beeld.

Voorbeeld: Als je naar een rode roos kijkt, constateer je dat die rood is. Constateer je dat er een stengel met doorn is. En voel je dat dit een bloem is die te maken heeft met liefde. Voel je weer terug naar de tijd dat je een roos kreeg of weggaf. En dat alles zit in 1 keer in je systeem. Dus er is betekenis in zijn geheel in 1 keer.

Deze uitleg van wat hier gebeurd komt o.a. van Heidegger die in Being and Time stelt dat context van iets complex is, het netwerk achtige semantic structuren heeft. En die structuren hebben ‘agents’ (zie mijn artikelen over complexiteit) die zelfstandig ‘nadenken’. In dat ‘nadenken’ of acteren, zitten ook zaken als culturele en sociale normen. En daarover kan je wel iets leren en ervaren in mijn colleges, maar wellicht niet met alleen achter je PC zitten….

Als voorbeeld neemt Heidegger een hamer en zegt dat er een netwerk van verbindingen in je hoofd zit waarbij de hamer in de context van een spijker, een knijptang en een meetlat zit. Ook zit er ‘potentie’ in deze objecten. De potentie is dat je met die objecten een kastje kan maken. Of pijn kan krijgen omdat je op je vinger slaat met de hamer.

Rond de objecten zit een ‘field of affordance’. Dit woord affordance betekend in het Nederlands ‘mogelijkheid’. En hierbij kan je denken dat er een ‘kwaliteit’ of een ‘bezitting’ zit aan een object dat definieert wat het nut is van het object en hoe dat object gebruikt kan worden. We zitten of staan op een stoel. De mogelijkheden/bedoeling van de stoel is je duidelijk.

Framing probleem: Mens onderscheid zich van AI door de context te snappen. Een mens heeft een lichaam en daarmee kan het zaken onderscheiden als ‘hier’ en ‘nu’. En dit stelt ons in staat om relaties te leggen en te zien. Zoals vlakbij en ver weg, als binnen handbereik of onbereikbaar. Dit geeft input om relevant van niet-relevant te onderscheiden wat je nodig hebt om een probleem te framen.

Stelling: Als alles gelijk is aan alles is alles te generaliseren

[RR: dit nog verder uitwerken]

Know-how. Know-why. Know-

Moraal van Rudolph’s verhaal

Bij een aantal van de opleidingen die ik geef verwacht ik dat studenten het experts niveau bereiken. Dat is wat mij betreft een combinatie kunnen maken van dingen die je uit je hoofd weet, welke een onderdeel zijn van je holistisch kijk op zaken. Naast dingen uit je hoofd weten, kan je die die kennis ook toepassen op meerde vormen van problemen. Als hulpmiddel kan je de vier vormen van problemen nemen. (zie het artikel over Cynefin model bijvoorbeeld, link hier.)

Stelling: Expert zijn gaat meer over intuïtie dan over regels kennen

Dreyfus stelt dat expertise gaat over iets dat je niet in regels kan vatten. Je start wellicht met regels toepassen, maar in een vervolg stap van je vaardigheid verwerven, pas je niet meer regels toe, maar gaat het ‘natuurlijk’.

Voorbeeld: je leerde de Franse taal in het eerste jaar door woordjes uit je hoofd te leren. Die woordjes paste je dan toen volgens regels van hoe je een zin opbouw doet. In het tweede leerjaar kon je zinnen combineren tot een verzoek. Bijvoorbeeld om koffie te bestellen en te betalen. Opnieuw paste je regels toe, van hoe je een zin opbouw doet en daarna hoe je zinnen combineert zodat ze je verstaan. Je gebruikt een feedback loop, want als je in Parijs jouw zinnen gebruikt om koffie te bestellen en je krijgt thee, dan begrijp je dat je woorden of je zin niet goed was. En verbeterd dat.

Vanaf het moment dat je dit alles automatisch doet en naast je woordgebruik ook nog de mimiek van een Frans persoon hebt overgenomen, ook de stand van je hoofd en zo meer, dan ben je expert.

---

A visual summarij of ‘The Dreyfus Model’.

Hieronder het model en dan verderop licht ik dat toe door voorbeelden uit mijn colleges te geven. Dus hoe is een lesitem zo toe te passen als in dit model.

Novice. Hier herken je wat een model of theorie of object kan doen. Je kent regels om iets toe te passen.

Competence. Je hebt ervaring met het gebruik in echte situaties. Je begrijpt de context. Richtlijnen bepalen je acties.

Profiency. Je heb in een brede variatiet van situaties gewerkt. Hierdoor kan je situaties herkennen die hetzelfde zijn.

Expertise. Vast experience. Je reactie op een situatie is intuitief.

Mastery. Je hebt de hoogste vorm van uitvoering bereikt. Een situatie herken je direct en je reacties en uitvoering daarop zijn direct geproduceerd.

---

Voorbeeld. Prijsbeleid bij het vak marketing

Novice: Je weet dat een prijs van een product bepaald hoeveel er van verkocht word.

Competence: Je hebt een prijszetting voor een product of dienst gedaan.

Proficiency: Je kan de prijszetting aanpassen op een website en A/B testing doen.

Expertise: Je kan op een markt of live online of zo, je prijsbeleid direct aanpassen en doet dat intuitief.

Mastery: Op een drukke markt weet je direct een potentiele koper te spotten, in te schatten op welk uitgave patroon die zit en de prijs die je vraagt voor een object direct aanpassen en de potentiele koper aanspreken met een verkoop verhaal dat bij die potentiele koper past.

---

---

Bronnen

Deze tekst is door Rudolph Regter gemaakt, nog zonder gebruik van AI. Ouderwets het boek en artikelen lezen en daar een uittreksel van maken. Iets wat ik altijd leuk vind te doen. Met AI niet meer nodig te doen om college materiaal te maken. Wel blijf ik het doen om zelf verstandiger te worden…